The burning question

The burning question

the Economist. November 26th 2016

Một vấn đề nhức nhối

Dù có nước Mỹ hay không, lợi ích cá nhân vẫn sẽ giúp các nước duy trì cuộc chiến chống lại sự nóng lên toàn cầu

Có một sự thiếu nhất quán và dứt khoát trong vấn đề nóng lên toàn cầu . Năm 2009, Donald Trump ký một bức thư công  kêu gọi cắt giảm khí gas gây hiệu ứng nhà kính của Mỹ. Năm 2012 ông lại phủ nhận vấn đề này và cho rằng đó là một trò chơi khăm của Trung Quốc. Trong chiến dịch tranh cử của mình ông đã hứa sẽ rút khỏi hiệp định quốc tế được kí kết năm vừa rồi ở Paris nhằm chống lại sự nóng lên toàn cầu. Tuần này, với tư cách là Tổng thống mới được bầu, ông Trump nói ông có một “thái độ cởi mở” với hiệp định kí ở Paris và rằng có một sự kết nối giữa hoạt động của con người và biến đổi khí hậu.

Sự bất thường này mang đến sự giúp đỡ cho những người lạc quan cũng như bi quan. Những ai bi quan về vấn đề khí hậu vẫn dự đoán rằng vọng Mỹ sẽ lờ đi hoặc rút ra khỏi Hiệp định Paris, hoặc bỏ dở khuôn khổ Liên Hợp Quốc 1992 vốn là nền tảng cho Hiệp định Paris. Những người lạc quan hơn hi vọng rằng ông Trump sẽ điều hành đất nước khác với cách ông vận động tranh cử, do đó cho phép cuộc chiến chống biến đổi khí hậu vẫn tiếp diễn không suy giảm. Thực tế thì phức tạp hơn những kì vọng này. Khẩu hiệu mang đầy tính dân túy –  “Nước Mỹ trước hết” (American First) của ông Trump sẽ không giúp gì cho hành tinh, nhưng cũng không nên lo sợ nó sẽ dẫn đến một thảm họa nào.

Không thực tế

Thứ nhất, tin xấu là, kể cả nếu ông Trump tôn trọng cam kết của nước Mỹ đối với Hiệp định Paris, không có khả năng rằng chính quyền của ông sẽ có hành động thực hiện Hiệp định. Nhiều người trong đảng Cộng hòa  tin rằng các hiệp ước về khí hậu và ví dụ cho sự quá sức tự lừa dối mình của luật pháp quốc tế. Nhiều cử tri của Trump phủ nhận biến đổi khí haaujvaf coi đây là một xu hướng giả tạo được truyền bá bởi giới tinh hoa nằm ở vùng hai bờ giáp biển của Mỹ (“bicoastal elites” – New York City and Los Angeles). Nhiên liệu hóa thạch tượng trương cho sự thịnh vượng và tự do, từ sự lãng mạn của những người công nhân trên giàn khoan dầu cho đến sự quyến rũ của những con đường. Chắc chắn là ngày 21/11 vừa qua ông Trump đã cam kết một bộ phận trong chinh quyền của ông sẽ chấm dứt chương trình “hạn chế việc làm” trong sản xuất nhiên liệu hóa thạch của Mỹ, ngành chiếm đến 80% khí gas gây hiệu ứng nhà kính từ con người ở Mỹ.

Lơi hùng biện sẽ không phải là điều khác biệt duy nhất. Cách thực tế nhất mà chính quyền Trump có khả năng làm suy yếu thỏa thuận Paris là  tránh những cam kết phải trả nhiều tiền để giúp những nước khác đối phó với biến đổi khi hậu. Do nhu cầu năng lượng đã chững lại trong khi hiệu quả sản xuất gia tăng, gánh nặng của sự nóng lên toàn cầu ở những nước giàu ít hơn những nước nghèo, nơi hàng tỉ người thiếu năng lượng giá rẻ mà nhiên liệu hóa thạch có thể cung cấp. Những nước nghèo đã giành được 10 tỉ đô la từ Mỹ và các nước khác khi hứa sẽ giúp họ đối phó với vấn đề khí hậu. Đầu tư tư nhân luôn phải trả một lượng lớn tiền mặt cho những hoạt động làm biến đổi khí hậu, trách nhiệm cho những nhà đầu tư này sẽ còn lớn hơn.

Điều này thật đáng lo ngại. Nhưng, trong một cuộc điều tra chặt chẽ, con đường đến một tương lai xanh tươi hơn vẫn rộng mở, kể cả ở trong và ngoài nước Mỹ. Trong nước Mỹ,  tồn tại những hạn chế ở sự theo đuổi nhiên liệu hóa thạch Trump có thể đạt được. Với hàng nghìn tỉ đô la đáng cho gas và dầu Trump hi vọng sẽ được khai thác từ đất của liên bang, sẽ không có ai đào giếng dầu trừ khi có lợi nhuận trong công việc đó. Điều này cần giá dầu duy trì mức cao hơn hiện tại. Than cũng bị thế chỗ bởi gas đá phiến giá rẻ thay vì luật lệ của Tổng thống Obama. Kể cả nếu chính phủ mới bỏ mặc cam kết trong Hiệp định Paris, California có trách nhiệm năng lượng sạch riêng của mình và  sẽ tiếp tục đạt tiêu chuẩn nhiên liệu hiệu quả; những bang khác cũng như ngành công nghiệp ô tô sẽ học tập California. Bên cạnh đó, đầu tư năng lượng kéo dài hàng thập kỉ, các doanh nghiệp sẽ phải miễn cưỡng đánh cược rằng những tổng thống trong tương lai vẫn theo đuổi chính sách của Trump.

Cuộc chiến chống lại biến đổi khí hậu ở bất cứ đâu không nhất thiết phải thất bại khi không có sự lãnh đạo của Mỹ. Lợi ích cá nhân sẽ buộc các quốc gia phải hành động. Trung Quốc nhìn nhận ô nhiễm không khí trong những thành phố của nước này ít nhất nghiêm túc như nhìn nhận vấn đề biết đổi khí hậu – một nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng ô nhiễm không khí gây nên tử vong ở 1.6 triệu người Trung Quốc mỗi năm. Chuyển đổi từ đốt than sang các dạng năng lượng sạch hơn do đó có ý nghĩa nhân đôi. Ấn Độ  cần những hành động bảo vệ khí hậu như là sự đảm bảo trước thời tiết cực đoan: nước này đã chi tiêu rất nhiều cho những trận bão, lụt và những thảm họa thiên nhiên khác.

Lợi ích thương mại cá nhân cũng sẽ giữ chân các quốc gia trên chặng đường cắt giảm carbon. Giá năng lượng sạch đang giảm nhanh chóng. Giá pin cho các phương tiện giao thông điện đã giảm đến 80% từ năm 2008, sử dụng năng lượng gió ngoài bờ đã tăng gập đôi trong vòng ba năm qua ở Bắc Âu. Năng lượng mặt trời đang đuổi kịp gas và than để trở thành nguồn năng lượng giá rẻ hấp dẫn. Trung Quốc dự định sẽ có gần 159 gigawatts nguồn năng lượng mặt trời được lắp đặt vào cuối thập kỉ này, gấp ba lần con số hiện tại để trở thành nhà sản xất năng lượng mặt trời lớn nhất thế giới.

Bản báo cáo đặc biệt tuần này đã chỉ ra rằng , sự phát triên này sẽ làm giảm nhu cầu than đá và dầu trong những thập kỉ tới. Năm ngoái là lần đầu tiên năng lượng tái tạo vượt qua than đá để trở thành nguồn năng lượng lớn nhất trên thế giới về sản lượng sản xuất (mặc dù khí gas tự nhien vẫn sẽ là nguồn bổ sung quan trọng cho năng lượng tái tạo vì sự không ổn định của mặt trời và gió). Đây là những thay đổi quan trọng, với nhiều cơ hội kiếm lợi nhuận đi kèm. Ví dụ, Trung Quốc hi vọng sẽ trở thành cường quốc năng lượng sạch thông qua sản xuất những tấm năng lượng mặt trời, tua bin gió, pin và ô tô điện giá rẻ cũng như những hệ thống kết nối giữa chúng.

Đừng bỏ quộc

Nói rõ ràng là, khoong có nhiều nuối tiêc trong triển vọng của nước Mỹ từ bỏ quyền lãnh đạo của mình trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Ý thưởng về nước Mỹ gây ô nhiễm thứ hai thế giới thản nhiên chấp nhận nỗ lực của các quốc gia khác có thể khiến một số nước phản công bằng đề nghị đặt thuế carbon lên hàng xuất khẩu của Mỹ, gây tổn hại đến chiến tranh thương mại.  Hiệp điịnh Paris có khả năng không đạt được mục tiêu hạn chế sự nóng lên toàn cầu đến 2 độ C của nhiện độ tiền công nghiệp. Một nước Mỹ ngoan cố hơn sẽ đẩy triển vọng cắt giảm carbon đi xa hơn. Và bằng chứng rằng Trump đang rút nước Mỹ khỏi vai trò toàn cầu rất đáng lo ngại.

Với vấn đề biến đổi khí hậu, như những lịch vực Mỹ đã lãnh đạo từ lâu, thế giới có thể tận dụng tối đa tình hình tồi thệ này bằng cách duy trì tiến trình công việc Việc thải carbon ở Trung Quốc có thể đã tới đỉnh điểm. Tăng cường hiệu quả nhiên liệu cho ô tô đã làm giảm tiêu thụ dầu đến 2.3 triệu thúng mỗi  ngày trong năm 2015, kể cả khi giá xăng đang rẻ. Trung Quốc, Ấn Độ, Liên minh Châu Âu, Canada và các nước khác có động lực mạnh mẽ để theo đuổi công nghệ sạch. Nếu các nước hợp tác cùng nhau, họ có thể tạo nên khác biệt dù có nước Mỹ hay không.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s