Why the South China Sea Needs Japan’s Navy

Tại sao Biển Đông cần hải quân Nhật Bản?

Takuya Shimodaira

25 năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, lực lượng phòng vệ bờ biển Nhật Bản (JMSDF) vẫn chỉ là một lực lượng lạc hậu. Như James Holmes, giảng viên Đại học Hải quân Hoa Kỳ đã chỉ ra,  JMSDF được thiết kế để thực hiện những nhiệm vụ cụ thể trong mối quan hệ đối tác với Mỹ, chủ yếu nhằm ngăn ngừa những mối đe dọa đến từ Liên bang Xô Viết. Do đó, lực lượng này có những khả năng thành thạo như chiến đấu chống tàu ngầm và quét mìn. Nhưng giờ đây, đã đến lúc JMSDF cần phải thay đổi cách nhìn về mục tiêu hành động của mình để đóng một vai trò an ninh mới trong khu vực và trên thế giới, với tư cách là đối tác của Mỹ như đã đề ra trong chinh sách “Đóng góp chủ động cho hòa bình”.

Trong bối cảnh  mới của thế kỉ 21, hướng tiếp cận an ninh thực tế nhất cho JMSDF là các nhiệm vụ “hoạt động quân sự phi chiến tranh” (NCMO) như cứu trợ nhân đạo, phục hồi sau thiên tai và các hoạt động chống cướp biển ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương trong sự hợp tác chặt chẽ với hải quân Mỹ.

Trước tình hinh mới này, Nhật Bản cũng đã thực hiện một số bước tiến, điển hình như việc sửa đổi phương châm chỉ đạo hợp tác quốc phòng Mỹ-Nhật tháng 4/2015. Bên cạnh đó, hợp tác an ninh song phương giữa hai nước cũng sẽ được tăng cường trong tương lai. Mối quan hệ đồng minh Mỹ-Nhật đã trở thành một nhân tố then chốt cho cấu trúc hạ tầng an ninh khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Trong tương lai, Nhật Bản sẽ đóng một vai trò cân bằng và mạnh mẽ hơn, cũng như đẩy mạnh hợp tác an ninh với các đối tác của Mỹ như Philippines và Australia.

Biển Đông – Một mặt trận mới

Hải quân Mỹ và JMSDF đang phải đối mặt với những thách thức an ninh hàng hải gia tăng ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Trung Quốc đã gia tăng mạnh mẽ chi tiêu quân sự và đang thiết lập khả năng chống tiếp cận khu vực để từ chối tàu Mỹ tiến vào vùng biển gần của nước này. Việc làm của Trung Quốc đã gây đe dọa cho các nước làng giềng ở Biển Hoa Đông và Biển Đông. Biển Đông đóng vai trò như nút thắt cho việc phô trương sức mạnh hải quân của Trung Quốc đối với khu vực. Kể từ khi vị thế chiến lược của Trung Quốc được gia tăng ở vùng biển này, những hành động của Bắc Kinh đã trở nên quyết đoán hơn.

Tình hình kể trên đã đặt ra những câu hỏi căn bản rằng liệu Trung Quốc có sử dụng sức mạnh quân sự và kinh tế đang gia tăng của mình để khẳng định lợi ích quốc gia mà không cần tôn trọng các quy tắc quốc tế? Vấn đề trên Biển Đông gắn liền với việc xây đảo nhân tạo và gia tăng yêu sách cho phạm vi lãnh hải của trung Quốc chính là một thách thức kinh điển cho quyền tự do hàng hải dựa trên luật quốc tế.

Tất nhiên Trung Quốc vẫn kiên quyết rằng mục tiêu của nước này mang tính hòa bình và xây dựng. Bắc Kinh coi Biển Đông là “vùng biển của hòa bình, tình hữu nghị và sự hợp tác”. Tại Hội nghị cấp cao ASEAN-Trung Quốc lần thứ 18 tại Malaysia tháng 11/2015, Thủ tướng Lý Khắc Cường còn đưa ra đề xuất năm điểm để gìn giữ và thúc đẩy hòa bình, ổn định ở Biển Đông. Một điều đáng chú ý, là bản đề xuất này đã khẳng định rõ ràng rằng những nước bên ngoài khu vực (như Mỹ) nên  tôn trọng và hỗ trợ những nỗ lực của các nước trong khu vực để theo đuổi hòa bình và ổn định tại Biển Đông, (những nỗ lực ở đây bao gồm các thỏa thuận và dàn xếp giữa Trung Quốc và các nước láng giềng).

Cũng tại Hội nghị, Nhật Bản và Mỹ đã nêu lên quan ngại về vấn đề Biển Đông, bày tỏ lo lắng về các tuyến đường hàng hải sẽ được đảm bảo thế nào cũng như trữ lượng dầu và khí gas dồi dào dưới đáy biển sẽ được phân bổ ra sao. Cụ thể, hai nước nêu ra mối đe dọa tiềm tàng cho tự do hàng hải gây ra bởi các hoạt động của Trung Quốc trên Biển Đông. Các nước trong khu vực cũng không muốn chứng kiến  một Trung Quốc mạnh mẽ và hung hăng theo đuổi lợi ích cá nhân. Do đó, các nước cần phải phản ứng kiên quyết trước những hành động của Trung Quốc, sẵn sàng giữ vững những luật lệ hiện có về vận hành hàng hải, bao gồm quyền đi lại của tàu thuyền trên vùng biển quốc tế.

Một số nhà phê bình nói rằng Mỹ và Nhật không nên can dự vào vấn đền khu vực với tư cách những nước bên ngoài biển Đông. Tuy nhiên, từ nhiều thế kỉ qua, Mỹ đã là một cường quốc Thái Bình Dương thúc đẩy hòa bình, ổn định khu vực và mối quan hệ Mỹ-Nhật đã trở thành một trụ cột của ổn định khu vực. Hơn nữa, JMSDF  nên chuẩn bị để dóng một vai trò lớn hơn với các đồng minh của Mỹ ở châu Á-Thái Bình Dương. Nhật Bản nên tìm kiếm những giải pháp sáng tạo để đối mặt với các thách thức ở Biển Đông và JMSDF nên cân nhắc về những trách nhiệm phải gánh vác trong tương lai. Chúng ta cũng cần phải xem xét nghiêm túc các phát biểu của lãnh đạo Mỹ, bao gồm cả lời nói của Tổng thống Obama răng nước Mỹ không thể làm một cảnh sát thế giới.

Tầm quan trọng mới của sức mạnh hàng hải

Lời nói và hành động của Chủ tịch Tập Cận Bình rất thiếu nhất quán. Trong khi ông Tập đề xuất rằng Trung Quốc nên chủ động trong những sáng kiến với các nước láng giềng, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Hoa lại nỗ lực hiện đại hóa để chuẩn bị cho các cuộc chiến tranh địa phương trong bối cảnh thông tin hóa.

Khi trỗi dậy và ngày càng có sức mạnh gia tăng, Trung Quốc sẽ muốn thống trị châu Á-Thái Bình Dương. Tầm nhìn của Chủ tịch Tập về chiến lược “Nhất đới Nhất lộ” đã vạch ra chiến lược cho Trung Quốc, với vai trò một cường quốc khu vực, phải củng cố vùng ảnh hưởng ở châu Á-Thái Bình Dương để Bắc Kinh dẫn đầu trong việc định hình chính sách khu vực. Do đó, Mỹ và Nhật Bản cần đương đầu với những thách thức trực tiếp mà Trung Quốc gây ra cho an ninh khu vực.

Nhật Bản đã tăng cường quan hệ với các nước châu Á cũng như đẩy mạnh quan hệ với Mỹ. Sự trỗi dậy của Trung Quốc như một cường quốc khu vực đã dẫn đến một liên minh đối trọng của các cường quốc hàng hải ở châu Á-Thái Bình Dương. Nhật Bản nên tiến hành những bước thay đổi triệt để từ phòng thủ hạn chế nghiêm ngặt sang bảo vệ biển và các đảo chủ quyền của mình để đóng một vai trò an ninh mới trong việc giúp đỡ các nước trong khu vực.

Nhật Bản đã có những bước đi tiến tới sự thay đổi này. Ví dụ, từ tháng 3/2009, JMSDF đã tiến hành các nhiệm vụ chống cướp biển tại vùng biển xa ở Somalia. Một cuộc vận hành quân sự ở vùng biển xa đã chứng tỏ sự chuyển đổi trong tư duy của lãnh đạo Nhật Bản về sứ mạng chính của JMSDF, từ phòng thủ khu vực đến việc trở thành một lực lượng hải quân thấu hiểu tầm quan trọng sống còn của việc tham gia đầy đủ các nghĩa vụ với Mỹ, các đồng minh và đối tác, nhằm bảo vệ tuyến đường biển trên thế giới. (bởi vịnh Aden kết nối châu Âu với châu Á thông qua kênh đào Suez và là một rong những tuyến đường giao thương hàng hải then chốt).

Đối với Biển Đông, vùng biển này lại kết nối Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Đảm bảo tự do hàng hải ở khu vực này đóng vai trò thiết yếu cho nền kinh tế toàn cầu. Nước Mỹ, dù có các cam kết quốc tế, cũng không thể một mình đảm bảo tự do hàng hải, cũng như các nước ASEAN cũng không thể tự mình đảm đương gánh nặng này. Bởi vậy, Nhật Bản cần tham gia để giúp đỡ Mỹ và ASEAN.

Bất kì sự can thiệp hải quân nào của Nhật Bản vào khu vực này cũng đều gợi nhớ lại lịch sử. Chủ nghĩa quân phiệt của Nhật Bản trước đây đã gây ra đau thương cho các nước ASEAN. Tuy nhiên, Nhật đã lấy lại được lòng tin bằng việc theo đuổi đường lối hòa bình trong suốt 70 năm kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Nhật Bản của năm 2016 hoàn toàn khác với Nhật Bản thời tiền chiến. Nước Nhật nên làm rõ sự khác biệt này hơn, loại bỏ hình ảnh tiêu cực trong mắt cộng đồng quốc tế bằng cách nhấn mạnh sự đóng góp an ninh chủ động cho quan hệ đồng minh Nhật-Mỹ. Cụ thể, Nhật cần thúc đẩy một mối quan hệ mới với Philippines. Việc Nhật Bản có thể triển khai hải quân từ các căn cứ ở Philippines cùng với các đơn vị và cơ sở hải quân của Mỹ sẽ làm giúp củng cố nỗ lực theo đuổi hòa bình và ổn định ở Biển Đông, gia tăng lực lượng hiện có của Mỹ và cũng cố khả năng giám sát của Philippines.

Năm lợi ích của NCMO ở Biển Đông

JMSDF có thể làm gì ở Biển Đông? Lực lượng này có thể tập chung vào các hoạt động hải quân phi chiến đầu như tình báo, giám sát và do thám, những nỗ lực sẽ đóng vai trò then chốt trong thời bình ở Biển Đông và cũng có thể hỗ trợ Philippines và các nước ASEAN khác. JMSDF là một lực lượng tinh nhuệ có thể thực hiện các nhiệm vụ NCMO phù hợp cùng với lực lượng Lính thủy Đánh bộ Mỹ vốn đã có nền tàng từ hàng thập kỉ huấn luyện và rèn luyện khả năng phối hợp ở mức độ cao. Nhật Bản có thể nhận được năm lợi ích đáng kể khi thực hiện các nhiệm vụ NCMO tại Biển Đông

Thứ nhất, Nhật Bản có thể hoàn thành vai trò an ninh mới với tư cách là một đồng minh quan trọng của Mỹ dựa theo chính sách “Đóng góp chủ động cho hòa bình”. Hơn nữa, điều này còn giúp quan hệ đồng minh Mỹ-Nhật được nâng cao.

Thứ hai, Nhật Bản có thể thể hiện thái độ chủ động trong các hoạt động bảo vệ an ninh ở châu Á-Thái Bình Dương thông qua triển khai các biện pháp duy trì an ninh một cách hòa bình như nhiệm vụ NCMO.

Thứ ba, sự tham gia của Nhật Bản cũng đem lai lợi ích cho cộng đồng quốc tế thông qua duy trì hòa bình và ổn định bằng các biện pháp phi vũ lực và không cưỡng ép thay đổi tính nguyên trạng của khu vực.

Thứ tư, việc làm này cũng tạo thuận lợi cho Trung Quốc trong hợp tác phòng thủ với Nhật để duy trì hòa bình và ổn định ở khu vực, trong đó Nhật sẽ đóng một vai trò chủ động hơn.

Thứ năm, bản thân Nhật còn nhận được một lợi ích rõ ràng nữa. JMSDF có thể thể hiện một mô hình an ninh mới theo khả năng hải quân hiện đại hóa của mình, với trọng tâm là khả năng thực hiện các nhiệm vụ NCMO bằng nguồn lực tối giản.

Trong những năm trở lại đây, đã có nhiều mối quan tâm về sự tiến triển của Nhật Bản từ vị trí là một nước phòng thủ khu vực thời kì hậu chiến nghiêm ngặt. Điều này đã mang cho JMSDF cơ hội để hướng đén một vai trò chủ động và có trách nhiệm trong khu vực, gia tăng quy mô cho khả năng hải quân của Nhật Bản vào đại liên minh của Mỹ và các đồng minh, đối tác ở châu Á-Thái Bình Dương. Một vai trò mới của Nhật Bản sẽ đảm bảo hòa bình và ổn định cho khu vực đang nổi lên là trái tim của nền kinh tế toàn cầu trong thế kỉ 21.

http://nationalinterest.org/feature/why-the-south-china-sea-needs-japans-navy-15083

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s